روباه هستید یا جوجه‌تیغی

فیلسوف نامدار، آیزایا برلین، در مقاله مشهور روباه و جوجه‌تیغی ایده‌ای مطرح کرد که با وجود سادگی، هنوز هم یکی از جذاب‌ترین روش‌ها برای شناخت شیوه اندیشیدن انسان‌ها به شمار می‌رود. او بحث خود را با جمله‌ای از شاعر یونانی باستان، آرخیلوخوس، آغاز می‌کند:

روباه چیزهای زیادی می‌داند، اما جوجه‌تیغی فقط یک چیز بزرگ را می‌داند.

برلین معتقد بود که بسیاری از متفکران را می‌توان در یکی از این دو گروه قرار داد:

جوجه‌تیغی‌ها کسانی هستند که می‌خواهند همه پدیده‌های جهان را با یک اصل یا یک نظریه واحد توضیح دهند. آنان به دنبال نظم، انسجام و یک پاسخ بزرگ برای همه پرسش‌ها هستند. برای چنین افرادی، همه مسائل سیاسی، اقتصادی، تاریخی یا اجتماعی در نهایت به یک ایده مرکزی بازمی‌گردد.

در مقابل، روباه‌ها جهان را بسیار پیچیده‌تر از آن می‌بینند که بتوان آن را با یک نظریه توضیح داد. آنان از زوایای مختلف به مسائل نگاه می‌کنند، تناقض‌ها را می‌پذیرند و باور دارند که زندگی واقعی بسیار آشفته‌تر و چندوجهی‌تر از آن است که در قالب یک فرمول خلاصه شود.

اما نکته جالب اینجاست که هدف اصلی برلین اصلاً طبقه‌بندی متفکران نبود. او می‌خواست شخصیت فکری نویسنده بزرگ روس، لئو تولستوی، را توضیح دهد.

برلین به نتیجه‌ای مشهور رسید: تولستوی یک روباه بود که آرزو داشت جوجه‌تیغی باشد

به این معنا که تولستوی در مقام رمان‌نویس، زندگی را با تمام پیچیدگی‌ها، تضادها و غیرقابل‌پیش‌بینی بودنش می‌دید؛ اما در مقام فیلسوف تاریخ، همواره در جست‌وجوی قانونی کلی بود که بتواند همه رویدادهای تاریخی را توضیح دهد. از نگاه برلین، کشمکش میان این دو گرایش، بخش مهمی از شخصیت فکری تولستوی را شکل داده بود.

برلین همچنین نشان می‌دهد که تولستوی در کتاب جنگ و صلح با این تصور رایج مخالفت می‌کند که افراد بزرگی مانند پادشاهان و فرماندهان، تاریخ را می‌سازند. از دیدگاه او، تاریخ حاصل میلیون‌ها تصمیم کوچک، شرایط اجتماعی و رویدادهای پیش‌بینی‌ناپذیر است و حتی شخصیت‌هایی مانند ناپلئون بناپارت نیز بیش از آنکه سازنده تاریخ باشند، خود در جریان نیروهای بزرگ‌تر تاریخی قرار دارند.

هرچند خود برلین بعدها گفت که این تقسیم‌بندی تا حدی یک بازی فکری بوده است، اما همین استعاره به یکی از ماندگارترین ایده‌های قرن بیستم تبدیل شد. امروزه از مفهوم روباه و جوجه‌تیغی در فلسفه، سیاست، مدیریت، اقتصاد، روان‌شناسی و حتی مطالعات راهبردی استفاده می‌شود.

شاید بد نباشد هر یک از ما نیز از خود بپرسیم: هنگام تحلیل مسائل، بیشتر شبیه جوجه‌تیغی هستیم که همه چیز را با یک اصل توضیح می‌دهد، یا شبیه روباهی که جهان را پیچیده، متنوع و پر از استثنا می‌بیند؟

فهرست روباه ها: ارسطو، شکسپیر، گوته، جیمز جویس، وران بافت، فروید، بنجامین فرانکلین،

فهرست جوجه تیغی ها: افلاطون، دانته، داستایوفسکی، نیچه، مارکس، لینکلن، ناپلئون، چرچیل، واشنگتن، ادیسون.

چاملی

از نوشته های آزموزیس جونز

مردم خود باور در برابر مردم سست عنصر

مرز بین واقعیت و رویا کجاست؟

یک ویدئوی جذاب درباره ی اینکه مرز بین واقعیت و توهم کجاست

بازی های کودکان و نوجوانان

عزیزی گفته بود که نقاشی مرده. شاید و شاید هم نه. اما به نظر من این خلاقیت است که مرده.

این روزها کمتر پدر و مادری هستند که وقت و حوصله کافی برای بازی کردن با فرزندانشان را داشته باشند. کمتر پدری حوصله دارد که برای پسرش بادبادک بسازد و حداکثر می تواند برایش آنقدر وقت بگذارد که از سرکوچه یک کایت بخرد. کمتر مادری هم حوصله خاله بازی یا خمیربازی با دخترش را دارد. در خانواده خود حتی یک مورد سراغ ندارم که پدر و مادر موقع خواب برای بچه داستان بخوانند.

اوضاع مدرسه ها هم که روشن است. اگر خلاقیتی هم باشد در جهت جوانمرگ کردن آن گام برداشته می شود. با این احوال انتظار داریم که بچه ها هیچکاک و پیکاسو و انشتین هم از آب دربیایند. پدر و مادرهای امروزی اگر دستشان به دهنشان برسد با هواپیما و ماشین کنترل از راه دور و اکس باکس بچه ها را از سرباز می کنند یا آنقدر کلاس تقویتی و هنری و انگلیسی در برنامه بچه ها می گذارند که بچه فرصت نفس کشیدن نداشته باشد. اگر هم دستشان به دهنشان نرسد هم که کوچه و خیابان را که از بچه نگرفته اند.

البته اگر پدر و مادری تصمیم گرفته تا وقت بیشتری برای بچه هایش بگذارد بد نیست نگاهی به کتاب مجموعه بازی های کودکان و نوجوانان بیاندازد. این کتاب توسط مهندس هادی پزشکپور تهیه شده و طیف وسیعی از بازی های کودکانه را برای سنین پیش دبستانی تا راهنمایی معرفی می کند. فصلهای اول کتاب به بررسی بازی و آثار تربیتی آن بر کودکان اختصاص داده شده است. تا صفحه 40 به تأثیر بازی در رفتارهای اجتماعی، آموزش قوانین، نقشهای اجتماعی و رشد خلاقیت کودک، رشد مهارتهای حرکتی و عواطف بچه ها پرداخته شده است. پس از آن چند نکته ایمنی برای حفظ ایمنی بچه ها ذکر شده است و در فصل بعد تعداد زیادی بازی معرفی شده است که اغلب بازی های چند نفره هستند و می توانند در مهدکودک، زنگ تفریح مدارس و پارکها اجرا شوند. بازی های این کتاب کمتر به وسیله خاصی نیاز دارند و وسایل مورد نیازآنها را در بیشتر خانه ها می توان به سادگی یافت یا از مغازه ها تهیه کرد. نقاشی ها و نمودارهای چاپ شده به اندازه کافی گویا هستند.  بازیهای سنتی مثل تیله بازی، هفت سنگ،لی لی و .... بخش عمده ای از بازیهای این کتاب را تشکیل می دهند.

کتاب مجموعه بازیهای کودکان و نوجوانان توسط آشیانه کتاب منتشر شده است. چاپ اول کتاب متعلق به سال 1382 می باشد.