جهش اجتماعی

امروز تصمیم گرفته ام که یک کتاب معرفی بکنم. هر چند که در وضعیت فعلی ما و شما معرفی کتاب کاری است هجو، اما امیدوارم دست کم یک نفر از کسانی که این متن را می خوانند این کتاب را تهیه کرده و بخوانند.

اسم کتابی که معرفی می کنم هست: جهش اجتماعی. این کتاب را ویلیام فون هیپل نوشته و توسط میثم  محمد امینی به فارسی ترجمه شده و ترجمه خوب و روانی هم دارد. چاپ اول کتاب مال سال 1399 هست که من چاپ پنجم (1402) را دارم.

اما خلاصه داستان چیست؟ همه ما کمابیش حرفهایی درباره ضمیر ناخودآگاه و اگو و عقده ادیپ و سرکوب میل جنسی و مشکلات ناشی از آن شنیده ام. خوب همه را بریز دور. امروزه شاخه ی جدیدی از علوم رفتاری در حال گسترش است که آن را می توانیم *روانشناسی تکاملی* بنامیم. نظریه ی تکامل را که می دانید چیست؟ تکامل داروینی می گوید که ما (و هر جاندار دیگری) به دلیل نیاز به بقا و نیاز به تولید مثل به این صورت درآمده ایم که الان هستیم. خفاش که گوشهایش رادار است به دلیل میلیون ها سال تکامل به این صورت در آمده. ما که بر خلاف پسر عموهای شامپانزه ی خود بر روی دوپا راه می رویم در حدود شش میلیون سال تکامل را پشت سر گذاشته ایم تا توانسته ایم خود را کاملا از شامپانزده جدا بکنیم در حالیکه نزدیک به 98 درصد ذخیره ی ژن ما با شامپانزه مشترک است (توجه کنید که شامپانزه پسر عموی ما است و نه پدربزرگ ما. ما و شامپانزه در حدود شش میلیون سال قبل یک نیای مشترک داشته ایم).

روانشناسی تکاملی می گوید نه تنها اندامها و اعضای بدن ما در اثر تکامل شکل گرفته اند، بلکه روحیات، رفتارها، ترجیحات و اخلاقیات ما هم بر اساس تکامل شکل گرفته اند. زمانی که پدربزرگان ما از بالای درخت پایین آمدند تنها چیزی که آنها را در برابر شکارچیان قوی تر مثل شیر و کفتار حفظ می کرد همکاری و همیاری بود. به همین دلیل است که حس همکاری حتی بین غریبه ها در نسل بشر شکل گرفته و به صورت یک استاندارد اخلاقی در آمده است.

کتاب جهش اجتماعی درباره ی همین موضوع روانشناسی تکاملی است. این کتاب از تکامل انسان در صحراهای شرق آفریقا شروع می کند و قدم به قدم نشان می دهد که چگونه تغییرات محیط زندگی ما در روان ما اثر گذاشت تا جاییی که به حیوانی تبدیل شدیم که امروزه هستیم. علاوه بر مسائل فسیل شناسی و این حرفها، این کتاب بر شواهد آزمایشگاهی زیادی نیز اتکا کرده است. یعنی این که اگر دانشمندان حوزه ی روانشناسی تکاملی بر اساس یافته های دیرین شناسی و فسیل و اینها به یک فرضیه درباره رفتار بشر دست پیدا کرده اند، روانشناسان سعی کرده اند تا با تحقیق در انسانهای اولیه که هنوز در جنگلهای آمازون و استرالیا زندگی می کنند این فرضیه ها را راستی آزمایی بکنند و یا اینکه با تدارک دیدن آزمایشهای روانشناسی از میان داوطلبان رندام فرضیه خود را محک بزنند.

فون هیپل در انتهای کتابش ده دستور العمل برای زندگی بهتر و شادمانه تر ارائه می کند:

1-    در لحظه ی حال زندگی کنید.

2-    به دنبال لحظات شیرین باشید.

3-    از شادکامی خود حفاظت کنید تا سالم بمانید.

4-    تجربه بیندوزید، نه جنس و کالا.

5-    خوراک و دوستان و رابطه ی جنسی را در اولویت قرار بدهید.

6-    همکاری کنید.

7-    با جامعه عجین بشوید.

8-    چیزهای تازه بیاموزید.

9-    به نقاط قوت خود تکیه کنید.

10-           به دنبال منابع اصلی شادکامی باشید نه جایگزینهایی مانند الکل و مواد و فست فود و ...

به اندازه ی کافی توضیح دادم. امیدوارم که از مطالعه ی این کتاب لذت ببرید.

وقتی که یک سرباز تبدیل به ماشین کشتار می‌شود

سال ۱۹۱۶ است و  فرناند لژه  ، نقاش فرانسوی، در میان گل و خون سنگرهای جنگ جهانی اول، طرحی را میکشد که بعدها به یکی از مهمترین آثار هنر مدرن تبدیل میشود.

او در این تابلو، یک سرباز معمولی را به تصویر میکشد؛ اما نه با خطوط نرم و طبیعی، بلکه با بدنی کاملاً استوانه ای و مکانیکی. دستها، بازوها، گردن و حتی صورت این سرباز، مانند لوله ها و قطعات یک ماشین طراحی شده اند. لژه به ما میگوید که جنگ، انسان را به یک ماشین کشتار تبدیل کرده است.

در میان این همه فلز و خشکی، تنها یک عنصر نرم و آرامشبخش در تابلو دیده میشود: پیپی که سرباز در دست گرفته و به آرامی از آن دود بیرون میآید.

این پیپ، نقطه تضاد تابلو است. جایی که انسانیتِ باقیمانده، در میان وحشت ماشین جنگی، نفس میکشد. دود پیپ، مانند یک رویا یا خاطره، در برابر بدن سخت و بیروح سرباز قد علم کرده است.

لژه که خودِ او سالها در خط مقدم جنگیده بود، با این اثر نشان داد که برای زنده ماندن در برابر خشونت بیرحمانه ماشینها، تنها راه این بوده که خودت هم به یک ماشین تبدیل شوی. اما آن پیپ کوچک، یادآور این است که هیچ جنگی نمیتواند روح انسان را به طور کامل نابود کند.

این نقاشی، تصویری از هزاران سرباز گمنامی است که جنگ آنها را به قطعاتی بیصدا و بیروح در چرخه مرگ تبدیل کرد، اما هنوز لحظاتی برای اندوه و فراموشی داشتند.

ارسطوی جمهوری اسلامی را بهتر بشناسیم

همانطور که بارها گفته ام، بزرگترین رسانه ای که ج.ا. در اختیار دارد کتابهای درسی هستند. امروز نیم نگاهی به صفحه 80  کتاب هویت اجتماعی دوازدهم بیندازیم تا ببینیم چطور ج.ا. قصد دارد با واژگون کردن نظریات سیاسی ارسطو حرفهای خودش را به خورد بچه های مردم بدهد (حرفهای خودش را در صفحه 81 زده که اگر فرصت شد بعدتر به آن خواهیم پردخت.

کتاب درسی ما می‌گوید از نظر ارسطو، دموکراسی یعنی حکومت اکثریت بر اساس خواسته‌ها و تمایلاتشان  درصورتیکه ارسطو دموکراسی را حکومت فقرا می‌دانست، و نه صرفاً «حکومت مردم».

کتاب الیگارشی را حکومت اقلیت بر اساس خواسته‌ها معنی کرده در صورتی که ارسطو الیگارشی را حکومت ثروتمندان تعریف می‌کرد. فرقش این است که ثروتمندان همیشه به فکر جیب خودشان هستند، نه «هوس»های عجیب و غریب! 

کتاب از واژه‌ی مونارشی استفاده کرده که یک کلمه‌ی انگلیسی-یونانی است، نه فارسی در صورتی که به سادگی می توانست بنویسد پادشاهی . دانش آموز دبیرستانی می پرسد مونارشی دیگر چیست؛ و خبر ندارد که مؤلّفین فقط برای اینکه لفظ پادشاهی یک وقتی خدای نکرده کتابشان را نجس نکند از آوردن آن خود داری کرده اند.

خلاصه اینکه اگر ارسطو زنده بود و این کتاب را می‌دید، احتمالاً یک رساله‌ی جدید با عنوان  چگونه ج.ا. کتاب‌های یونانی‌ها را تحریف می‌کند می‌نوشت! 

کتاب درسی ما پر هستند از این گونه اشتباهات و حماقتهای عامدانه و غیر عامدانه؛ پس آنها را تنها برای شب امتحان حفظ کنید.

معرفی کتاب فلسفه در گذر زمان

تاریخ فلسفه نه با افلاطون و ارسطو بلکه با پیش سقراطیان شروع می شود. اما این پیش سقراطیان چه کسانی هستند؟

پیش سقراطیان یک دسته از اندیشمندان یونانی هستند که درباره طبیعت ایده پردازی می کردند ولی آرای یکسان و هم شکلی نداشتند. آنها به دنبال این سوال بودند که جهان مادی (یا طبیعت) از چه ماده ای ساخته شده است؟ آیا همه جهان را می توان به یک ماده واحد یا شکل واحد از ماده (مثلا) اتم تقلیل داد؟ حرکت چیست و آیا اساسا حرکت امکان پذیر است؟ حواس ما تا چه حد دنیا را به ما نشان می دهند و سوالاتی از این قبیل

هر یک از پیش سقراطیان برای سوالات خود جوابهایی مجزا از دیگران ارائه کردند و به همین دلیل نمی توان آنها را در یک دسته بندی قرار داد. تنها چیزی که سبب می شود آنها را در تاریخ فلسفه در یک گروه جای دهند این است که همه آنها (یا تقریبا همه آنها) قبل از سقراط زندگی می کردند. پس با یک دسته هم فکر و هم اندیشه روبرو نیستیم بلکه با طیفی از آراء و عقاید رو برو هستیم که پیتر آدامسون در کتاب فلسفه در گذر زمان آنها را به ساده ترین زبان بازگو و بررسی کرده است.

ترجمه کتاب خوب است و تنها یک اشکال دارد که مهم نیست. قیمت کتاب هم نسبتا خوب است.

بخوانید و لذت ببرید که مطالعه فلسفه بدون مطالعه تاریخ آن لطفی ندارد.

فیلم موزیکال بیلی الیوت

بیلی الیوت پسر جوانی است که اشتباهاً به جای باشگاه بوکس سر از کلاس رقص باله در می آورد و عاشق باله می شود. بیلی مادرش را از دست داده و همراه‌با پدر و برادر و مادربزرگش در یک شهر کوچک زندگی می‌کند که همه مردم آن جا کارگردان معدن هستند و طرز فکر کاملا متفاوتی نسبت‌به بیلی دارند.  بیلی الیوت با مخالف خانواده‌اش رو به رو می شود اما دست آخر آنها را با خود همکار می کند. با هم ببینم: